Cậu bé 11 tuổi vô địch esports ASIAD: chiến thắng của thể thức đua dài và khoảng trống bảo vệ người chơi nhí

Tôi xem trận chung kết ấy qua một kênh stream tiếng Hàn, trong khung giờ lẽ ra tôi đã ngủ. Bình luận viên phía Hàn Quốc nói liên tục suốt hai ván đầu, rồi im dần. Đến ván thứ mười hai, sau khi Kang Dongshin, 28 tuổi, ngả người về phía sau ghế, ông chỉ thốt lên một câu ngắn. Tỷ số 10-2. Người thắng ngồi bên kia bàn, hai tay đặt trên đùi, không giơ nắm đấm, không hét, không chạy vòng quanh sân khấu. Kurihara, 11 tuổi, vừa trở thành vận động viên trẻ nhất từng đại diện cho Nhật Bản ở một kỳ Đại hội Thể thao châu Á, và cậu bé ấy vừa đánh bại một đối thủ hơn mình mười bảy tuổi trong trận chung kết của một nội dung thi đấu chính thức. Thứ giữ tôi lại đến hết lễ trao huy chương là khoảng lặng. Một đứa trẻ 11 tuổi vô địch châu Á mà không có lấy một biểu cảm dành cho khán giả. Khi phóng viên hỏi về con thú nhồi bông trên tay, cậu đáp rằng nó rất dễ thương. Khi được hỏi vì sao không ăn mừng, cậu nói mình thấy ngượng. Trên bục nhận huy chương, cậu đứng gần như bất động. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, có hai loại bình tĩnh rất khác nhau: một đứa trẻ bình tĩnh vì chưa hiểu áp lực, và một đứa trẻ bình tĩnh vì đã xử lý xong áp lực. Trường hợp này khó xếp vào ô nào. Đại hội năm nay đặt esports vào danh mục huy chương chính thức. Kết quả được tính vào bảng tổng sắp, được trao bởi ban tổ chức thuộc hệ thống Ủy ban Olympic châu Á, chứ không phải một giải mở do nhà phát hành đứng ra tổ chức. Nội dung Kurihara thi đấu là Puyo Puyo Champions, tựa game xếp khối của Sega, nơi hai người chơi điều khiển cùng một bộ cơ chế giống hệt nhau. Không có chọn tướng, không có cấm chọn, không có bể tướng. Thắng thua nằm ở tốc độ ra quyết định, khả năng đọc chuỗi và độ tĩnh của tâm lý. Ở bán kết, Kurihara hạ Tanarak Wongkitkun của Thái Lan với tỷ số 10-1. Ở chung kết, cậu hạ Kang Dongshin 10-2. Cộng lại, cậu để thua đúng ba ván trên tổng số hai mươi ba ván ở hai trận cuối cùng của giải. Tỷ lệ thắng gần 87 phần trăm trong giai đoạn knock-out. Cậu bắt đầu chơi từ năm lớp một, và nhận giấy phép thi đấu chuyên nghiệp vào tháng 4 năm ngoái. Cả hai trận đấu cuối đều được tổ chức theo thể thức đua dài, chạm mốc mười ván thắng. Với một tựa game đối xứng, nơi không tồn tại khái niệm bản vá cân bằng theo chu kỳ, thể thức đua dài gần như xóa sổ con đường lật kèo. Một ván đơn có thể thắng bằng may mắn. Mười hai ván thì không. Khi cả hai người chơi dùng chung một bộ luật cơ học, chênh lệch duy nhất còn lại là tốc độ, độ chính xác và khả năng chịu áp lực trong khoảng thời gian dài. Đó là lý do tấm huy chương vàng này có độ tin cậy cao hơn nhiều so với một chức vô địch theo thể thức loại trực tiếp ngắn. Nó dựa trên hai mươi ba ván đấu liên tục, nơi sai số bị hấp thụ dần và người mạnh hơn buộc phải lộ diện. Trong các bộ môn đối kháng đối xứng, tỷ lệ ván thắng ở mức đó qua hai trận knock-out liên tiếp là con số hiếm gặp. Trong một tựa MOBA hay FPS, một bản vá có thể biến người vô địch hôm nay thành người bị bỏ lại phía sau vào tháng sau. Puyo Puyo không vận hành theo chu kỳ đó. Cơ chế gần như bất biến. Kỹ năng của Kurihara vì thế có tuổi thọ dài hơn kỹ năng của một tuyển thủ MOBA cùng tuổi. Chính đặc điểm ấy lại dồn toàn bộ sự nghiệp của cậu vào một tựa game duy nhất, trong một hệ sinh thái thi đấu hẹp. Không tựa game nào tồn tại mãi mãi, và không có lộ trình chuyển đổi kỹ năng nào được nêu ra. Đặt kết quả này cạnh phần còn lại của đại hội, bức tranh rõ hơn. Một kình ngư 13 tuổi giành ba huy chương vàng. Một vận động viên trượt ván 12 tuổi góp mặt. Tại kỳ đại hội trước, một vận động viên trượt ván 13 tuổi cũng đã lên ngôi. Ban tổ chức gọi đây là kỳ đại hội của lứa tài năng tuổi teen, và cách họ gọi như vậy cho thấy esports không còn là ngoại lệ trong câu chuyện ấy, mà là một phần của nó. Về phía Hàn Quốc, thất bại của Kang Dongshin không phải một sự cố kỹ thuật. Anh thua vì đối thủ nhanh hơn ở những khoảnh khắc cần tốc độ tay cao nhất, và vì thể thức đua dài không cho anh cơ hội hồi phục bằng cách đổi hướng chiến thuật. Với một nền esports mà hệ thống đào tạo gắn chặt với độ tuổi 17 đến 19, một trận thua trước một cậu bé 11 tuổi là dữ liệu đáng để đọc lại toàn bộ mô hình tuyển chọn. Đây là phần mà truyền thông khu vực đang bỏ trống. Bản tin nào cũng nhắc tuổi 11. Không bản tin nào nhắc đến việc không có huấn luyện viên nào được nêu tên, không có nhân sự phụ trách phúc lợi, không có kế hoạch học tập, không có hạn mức khối lượng thi đấu. Cậu bé tự mô tả lịch của mình gồm việc học, các lớp học thêm và thi đấu. Giấy phép chuyên nghiệp do nhà phát hành cấp, và nhà phát hành không có nghĩa vụ đặt ra chuẩn bảo vệ trẻ vị thành niên giống như một liên đoàn thể thao quốc gia. Cùng một đứa trẻ, được hưởng quy chế vận động viên chuyên nghiệp ở tầng nhà phát hành, nhưng không rõ có được hưởng chuẩn bảo vệ nào ở tầng thể thao hay không. Khung pháp lý khu vực đang siết theo hướng ngược lại. Tại Việt Nam, các quy định về esports đã được đưa lên truyền hình quốc gia để thảo luận, sau những án phạt liên quan đến PUBG, trong đó vốn hóa của KRAFTON được ghi nhận giảm hơn 4.000 tỷ đồng. Cùng lúc, một đại hội thể thao châu lục trao huy chương vàng cho một đứa trẻ 11 tuổi. Hai tín hiệu ấy chạy song song và chưa gặp nhau. Một bên đang cố định nghĩa lại ai được phép chơi, chơi bao lâu và chịu hình phạt gì. Bên kia đang ăn mừng tuổi thọ thi đấu ngày càng ngắn. Tôi đã tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu thành tích này thuộc về một bé gái 11 tuổi ở một bộ môn đồng đội. Liệu người ta có gọi đó là hiện tượng và viết về nó nhiều như vậy, hay sẽ bắt đầu bằng câu hỏi về việc đứa trẻ ấy ngủ đủ giấc chưa, học đủ chưa, và ai ký hợp đồng thay nó. Tôi giữ nguyên câu hỏi đó, không trả lời. Còn dư luận thì đã gọi cậu bé là thần đồng. Một giải đấu, hai trận knock-out, ba ván thua. Thế giới phát hiện ra esports nhí quá muộn. Tôi may mắn phát hiện kịp lúc, nhưng tôi không chắc mình đang nhìn thấy một sự nghiệp hay một khoảnh khắc. Điều đáng chú ý là Kurihara không cần ai bảo vệ mình khỏi đối thủ. Cậu đã chứng minh điều đó trong hai mươi ba ván. Cậu cần được bảo vệ khỏi chính sự hưởng ứng của người lớn. Chiến thuật không hỏi tuổi, không hỏi giới tính. Nó chỉ hỏi: bạn đã sẵn sàng thử chưa? Kurihara đã sẵn sàng, và cậu trả lời bằng một màn trình diễn gần như không tì vết. Câu hỏi còn lại không dành cho cậu. Nó dành cho những người đang xếp lịch thi đấu cho cậu.